Stanowisko Polskiego Komitetu Światowej Organizacji Wychowania Przedszkolnego OMEP w sprawie upowszechnienia wychowania przedszkolnego

Polski Komitet Światowej Organizacji Wychowania Przedszkolnego wyraża zaniepokojenie losami edukacji małych dzieci w Polsce i jednocześnie pragnie zwrócić uwagę na następujące fakty:

1. Dziecko, aby skorzystało z oferty edukacyjnej szkoły musi być przygotowane w zakresie intelektualnym, emocjonalnym i społecznym. W przeciwnym razie szkoła nie będzie mogła osiągnąć zamierzonych efektów dydaktycznych, wychowawczych i społecznych. Przygotowanie dziecka w wieku przedszkolnym musi odbywać się w instytucjach realizujących podstawę programową.

2. Edukacja we wczesnym wieku dziecka musi być uniwersalna, różnorodna i elastyczna, by można było w niej znaleźć miejsce dla każdego dziecka także „innego" czyli nie zdrowego, niepełnosprawnego, nieharmonijnie rozwijającego się, o zubożonych doświadczeniach. Wczesna edukacja musi być dostosowana do różnych potrzeb i oczekiwań rodziców dzieci.

3. Z małym dzieckiem powinien pracować nauczyciel o wysokich kompetencjach zawodowych i osobistych. Ponieważ zdaniem H. R. Schaffera rozwój dziecka odbywa się w modelu wzajemności to kontakty nauczyciela z dzieckiem powinny polegać na wzajemnym korzystaniu ze swoich kompetencji. Nauczyciel odpowiada za tworzenie środowiska wspierającego rozwój dziecka. Ważne w tym przypadku jest środowisko dynamiczne (zasady, wartości, normy), materialne (pomoce dydaktyczne, przyrządy, zabawki, ogród przedszkolny), osobowe (dziecko, nauczyciel, rówieśnik, grupa przedszkolna, rodzice dzieci), metodyczne (dobór metod i form pracy nauczyciela i dziecka).

Światowa Organizacja Wychowania Przedszkolnego OMEP proponuje, aby dążyć do rzeczywistego i realnego wyrównywania szans edukacyjnych poprzez stworzenie jednolitego systemu edukacji elementarnej dziecka od 3 do 9 roku życia o spójnej podstawie programowej dla dzieci i uczniów, o wspólnych regułach działania przedszkola i szkoły, o wspólnych obszarach pracy za dzieckiem i uczniem i o wyodrębnionych obszarach specyficznych dla przedszkola i szkoły.

Naszym zdanie należy przygotować dziecko do efektywnego korzystania z oferty szkoły poprzez powszechne (dla dzieci trzyletnich i czteroletnich) przedszkole i obowiązkowe przedszkole dla dzieci pięcioletnich.

Przedszkole tworzące część systemu edukacji elementarnej musi konstruować wartościowe oferty edukacyjne. Te oferty muszą być atrakcyjne dla:

• dzieci mieszkających na wsi i w mieście,

• dzieci z rodzin o wysokiej kulturze edukacyjnej i niskiej,

• dzieci o bogatych doświadczeniach środowiskowych i ubogich,

• dzieci z rodzin biednych materialnie i zamożnych,

• dzieci zdrowych i dotkniętych chorobami przewlekłymi,

• dzieci sprawnych fizycznie i intelektualnie oraz niepełnosprawnych.

Wartościowe oferty edukacyjne powinny dotyczyć obszarów wiedzy, umiejętności, atrakcyjności, trafności oraz spójności z wartościami społeczności lokalnej.

Wartościowe oferty powinny dotyczyć rozwoju dziecka (działania w strefie najbliższego rozwoju wychowanka), oczekiwań dziecka, rodzica, społeczności lokalnej i państwa. Wartościowe oferty muszą uwzględniać kontekst życia dziecka, jego przeszłość i przyszłość dlatego powinny powstawać różne programy edukacji dziecka w wieku przedszkolnym przy jednej podstawie programowej.

Przedszkole wchodzące w skład systemu edukacji elementarnej musi przez cały okres pobytu dziecka w placówce diagnozować jego rozwój, aby szkoła mogła dopasować się, dostosować się ze swoją ofertą do ucznia.

Obecnie w Polsce nie ma całościowych badań prezentujących rozwój dzieci do piątego roku życia. Część dzieci chodzących do żłobków i przeszkoli podlega fragmentarycznej diagnozie. Rozwój większości około 54% dzieci do piątego roku życia jest dla państwa polskiego „tajemnicą". Dlatego tak cenne są badania rozwoju dzieci sześcioletnich dzięki, którym można zaplanować pracę szkoły i zmodernizować jej ofertę edukacyjną do wszystkich uczniów.

OMEP proponuje aby:

• przedszkole było powszechne dla dzieci trzy, czteroletnich, szczególnie dla rodzin defaworyzowanych,

• pięciolatek realizował obowiązek edukacyjny w przedszkolu, co pozwoli na wydłużenie oddziaływań wychowawczych i dydaktycznych i da dzieciom szansę na korzystanie z edukacji szkolnej,

• uelastycznienie oświaty nie odbywało się kosztem dzieci z najbiedniejszych środowisk. Należy zadbać, aby beneficjanci edukacji przedszkolnej, czyli dzieci i rodzice mieli wybór. Wybór pomiędzy pełnowartościowym, realizującym funkcje dydaktyczne, wychowawcze, opiekuńcze, korekcyjne, wyrównawcze przedszkolem nazywanym „tradycyjnym przedszkolem" a innymi formami organizacyjnymi wychowania przedszkolnego, które realizują przede wszystkim funkcje opiekuńcze i inspirujące rozwój dziecka.

Pragniemy podkreślić, iż upowszechnienie edukacji przedszkolnej ma być wprost proporcjonalne ze wzrostem jej jakości. Nie jest dobrze, że w działaniach na rzecz edukacji dzieci ze środowisk wykluczonych społecznie powtarza się zdanie „lepiej taka placówka niż żadna". Analiza badań „Dziecko sześcioletnie u progu nauki szkolnej" wskazuje, że właśnie w środowiskach defaworyzowanych muszą powstać placówki realizujące wszystkie funkcje i zadania przedszkola. Placówki w tych środowiskach, naszym zdaniem, powinny realizować podstawę programową i wspierać rozwój dziecka pięć dni w tygodniu po 5 godzin dziennie.

Alternatywne formy edukacji przedszkolnej pokazały:

• rodzicom ze środowisk zaniedbanych edukacyjnie, co dają małym dzieciom wczesne instytucjonalne oddziaływania edukacyjne,

• rodzicom na wsi, że życie ma sens i może dzieci wiejskie będą miały szanse społecznego awansu,

• dzieciom, że świat jest ciekawy, można go badać i doświadczać, że można poszerzyć swoją wiedzę i realizować swoje pasje,

• środowisku lokalnemu, że można spotkać ciekawych ludzi zaangażowanych społecznie.

Alternatywne formy zainicjowały ruch społeczny na rzecz edukacji dziecka wiejskiego. Ale naszym zdaniem, żeby wspierać środowisko defaworyzowane nie można opierać się jedynie na działaniach okazjonalnych, niestabilnych finansowo, w małym wymiarze godzinowym.

OMEP proponuje, aby powstał jednolity, o zróżnicowanej ofercie system edukacji elementarnej od 3 do 9 roku życia dziecka, ze świetnie wykształconym nauczycielem i rodzicem mogącym wybierać placówki odpowiadające jego potrzebom i oczekiwaniom.

Parafrazując słowa Tomasza Szlendaka „zaniedbana piaskownica" może dzisiaj zaczynamy mówić o „ciasnej piaskownicy", „nierównej piaskownicy" albo „piaskownicy bez piasku".

Zarząd Polskiego Komitetu

Światowej Organizacji

Wychowania Przedszkolnego